Anh nhân viên hơn bạn mười lăm tuổi ngả người ra ghế, nhìn bạn rồi hỏi: “Em làm nghề này được mấy năm rồi nhỉ?” Cả phòng im. Bạn hai mươi sáu tuổi, và bạn là sếp của anh ấy. Đúng khoảnh khắc đó, hầu hết người đi tìm cách tự tin lãnh đạo khi còn trẻ đều hỏi sai một câu: “làm sao để mình trông già dặn hơn?”
Đội của bạn không xem thường tuổi bạn. Họ chỉ chưa thấy một người lãnh đạo đủ chắc để đi theo — dù người đó 25 hay 55 tuổi. Và “đủ chắc” thì học được.
Tôi viết bài này cho người vừa mở công ty và phải tuyển cộng sự hơn mình cả chục tuổi; cho trưởng nhóm 26 tuổi vừa được cất nhắc; và cho bạn — người đang đọc dòng này sau một cuộc họp mà mình nói xong, cả phòng chỉ gật cho có.
Mục lục
- Sự thật đằng sau ánh mắt dò xét của nhân viên lớn tuổi
- Trước khi lãnh đạo đội, hãy lãnh đạo tiếng nói trong đầu bạn
- Cách tự tin lãnh đạo khi còn trẻ: 4 bước tôi đã đi và dạy lại
- Ba tín hiệu cơ thể khiến sếp trẻ bị đọc là “trẻ con”
- Làm gì khi bị phản biện thẳng giữa cuộc họp?
- Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Sự thật đằng sau ánh mắt dò xét của nhân viên lớn tuổi
Ngày 9/3/2021 tôi mở Chapter đầu tiên của mình trong BNI. Ngồi trong phòng hôm ấy là những người chủ doanh nghiệp: nhiều người hơn tôi cả chục tuổi, làm nghề lâu hơn tôi, doanh thu gấp mấy lần tôi. Còn tôi là người phải đứng lên nói cho họ nghe về kỷ luật, về cam kết, về chuyện tuần nào cũng phải có mặt đúng giờ. Xuất phát điểm của tôi là mười ba năm bán thịt trâu gác bếp, không một tấm bằng quản trị nào.
Tôi nhớ rất rõ cảm giác của buổi đầu: lòng bàn tay ướt, câu đầu tiên bật ra mà giọng lạc đi một nhịp, mắt tôi cứ trượt qua trượt lại trên tường chứ không dám dừng ở ai quá ba giây. Nói xong, có người gật đầu. Nhưng tôi biết cái gật ấy là gật cho xong.
Hôm nay tôi giữ vai trò Giám đốc khu vực BNI Hà Nội 6 — cộng đồng gần 3.000 doanh nhân — và phần lớn những người tôi phải dẫn dắt vẫn hơn tôi cả tuổi lẫn thâm niên. Bốn Chapter tôi mở đã đạt chuẩn Diamond. Chính quãng đường đó dạy tôi một điều ngược hẳn với thứ tôi từng sợ.
Người ta không dò xét tuổi bạn. Họ dò xét mức độ chắc chắn của bạn. Khi bạn không tin điều mình vừa nói, giọng bạn báo cho cả phòng biết trước khi nội dung kịp tới tai họ. Còn khi bạn chắc, người ta quên mất bạn bao nhiêu tuổi.
Một người lãnh đạo trẻ tuổi hiếm khi mất uy ở lúc bị hỏi khó. Họ mất uy ở lúc tự mình buông một câu “ừ thì… chắc là vậy” cho xong cuộc họp.
Trước khi lãnh đạo đội, hãy lãnh đạo tiếng nói trong đầu bạn
Trước mỗi cuộc họp, người làm sếp khi còn trẻ thường có một giọng nói vang lên trong đầu: “Người ta làm nghề này lâu hơn mình. Mình mà nói ra chắc bị cười.”
Giọng nói đó không sai hoàn toàn — bạn có thể thật sự ít kinh nghiệm hơn họ ở một số mảng. Nhưng nó kết luận sai. Ít kinh nghiệm hơn ở vài mảng không đồng nghĩa với không đủ tư cách dẫn dắt. Bạn được đặt vào ghế đó vì một lý do khác: khả năng nhìn tổng thể, quyết định và chịu trách nhiệm.
Hai việc cần làm ngay:
1. Tách “chưa biết” ra khỏi “không xứng đáng”. Chưa biết là chuyện của kiến thức — hỏi là xong. Không xứng đáng là chuyện của niềm tin — và niềm tin sai thì phải sửa, không phải chịu đựng.
2. Ngừng đóng vai một người bốn mươi tuổi. Đây là cái bẫy riêng của tuổi trẻ: bạn hạ giọng cho trầm, mượn mấy từ to tát của thế hệ trước, ra vẻ khó gần để bù cho phần tuổi còn thiếu. Đội đọc được ngay — và họ đọc ra đúng cái bạn muốn giấu. Người trẻ đóng vai người già trông non hơn chính họ.
Tôi nói điều này với tất cả sự chắc chắn: tự tin là kỹ năng học được chứ không phải bẩm sinh. Người bán thịt trâu như tôi không có gen lãnh đạo nào cả. Tôi chỉ luyện, hỏng, luyện lại — đúng như cách tôi luyện để hoàn thành Ironman 70.3 năm 2023 rồi tới cự ly Full 140.6. Không ai đứng ở vạch xuất phát mà đã biết bơi 3,8 km. Người ta tập từng buổi một.
Cách tự tin lãnh đạo khi còn trẻ: 4 bước tôi đã đi và dạy lại
Đây là quy trình tôi dùng, và cũng là thứ tôi hay hướng dẫn khi được hỏi về kỹ năng lãnh đạo cho người trẻ. Bốn bước, đi theo đúng thứ tự.
Bước 1 — Nắm số liệu, thứ duy nhất thâm niên không mua được. Người ta hơn bạn mười lăm năm kinh nghiệm, nhưng không ai hơn bạn về con số của tuần này: đơn rơi ở khâu nào, khách rớt ở bước nào, chi phí phình ở đâu. Thâm niên là quá khứ; số liệu là hiện tại. Trước mỗi cuộc họp, hãy nắm chắc đến mức bạn trả lời được ba câu hỏi khó nhất mà đội có thể ném ra — bằng con số, không bằng cảm giác.
Bước 2 — Hỏi ý kiến người lớn tuổi trước, công khai ghi nhận sau. Nhiều bạn sợ hỏi thì mất uy. Ngược lại: “Anh làm mảng này lâu rồi, em muốn nghe góc nhìn của anh trước khi chốt” là câu làm bạn lớn lên trong mắt họ. Nhưng nhớ — hỏi để nghe, còn quyết vẫn là bạn.
Bước 3 — Bạn chưa có quyền nói nước đôi. Cùng một câu “hay mình thử xem sao”, ở tuổi năm mươi nó được đọc là thận trọng; ở tuổi hai mươi sáu nó bị đọc là non. Đó là bất công, và đó là luật chơi hiện tại của bạn. Nên hãy chốt rõ: ai làm gì, xong khi nào. Một quyết định trung bình nhưng rõ ràng luôn nặng ký hơn một quyết định hoàn hảo nói ra lấp lửng.
Bước 4 — Giữ lời, dù chuyện nhỏ. Đây là bước làm nên tất cả. Uy tín được xây bằng số lần bạn nói và làm đúng như đã nói. Ba tháng giữ lời liên tục có sức nặng hơn mười năm thâm niên.
Lịch cụ thể để bạn khỏi phải đoán: tuần này làm Bước 1 và Bước 2. Chín mươi ngày tới chỉ đo đúng một chỉ số — số lần bạn nói và làm khớp nhau. Bốn bước này cũng là nền để đội nhóm dần tự chạy mà bạn không phải đứng canh — đích đến thật sự của việc quản lý đội nhóm khi còn trẻ.
Ba tín hiệu cơ thể khiến sếp trẻ bị đọc là “trẻ con”
“Hãy tự tin lên” là lời khuyên vô dụng nhất từng tồn tại. Nó không cho bạn biết phải làm gì với cơ thể mình. Sau hơn 2.000 lần lên sân khấu lớn nhỏ, tôi để ý có ba tín hiệu mà người trẻ hay phát ra — và đội đọc chúng rất nhanh.
1. Kết câu đi lên. Bạn giao việc: “Thứ Sáu mình chốt phần này nhé?” — ngữ điệu vống lên ở cuối. Đội đọc ra: bạn đang xin phép, không phải đang giao. Hạ giọng cuối câu là hạ dấu chấm. Cái dấu chấm ấy chính là thứ tạo ra cảm giác tự tin trước nhân viên lớn tuổi, nhanh hơn bất kỳ bộ vest nào.
2. Cười xoà ngay sau khi giao việc. Bạn nói xong một yêu cầu rõ ràng, rồi cười một tiếng cho đỡ căng. Đội đọc ra: sếp vừa tự rút lại lệnh của mình. Bạn được phép thân thiện — nhưng hãy thân thiện trước khi giao, đừng thân thiện ngay sau khi giao.
3. Nói nhanh để lấp khoảng im lặng. Người trẻ sợ bị cắt lời nên nói dồn, không dám để khoảng trống. Đội đọc ra: người này đang lo bị át. Hãy chậm hơn cái nhịp mà bạn thấy là “vừa” — vì lúc hồi hộp, cảm giác về tốc độ của bạn đã sai sẵn rồi. Và dám im hai giây sau một câu quan trọng: khoảng lặng làm câu vừa nói nặng thêm.
Ba tín hiệu này không phải mẹo diễn. Tôi luyện chúng đủ nhiều để cơ thể tin trước, rồi cái đầu tin sau. Nếu cái gốc bên trong bạn vẫn chưa vững, bài làm thế nào để tự tin làm lãnh đạo là bước tiếp theo: bài đó xử lý sự tự tin của người ngồi ghế sếp ở bất kỳ độ tuổi nào, còn bài bạn đang đọc chỉ giải đúng một biến số — khoảng cách tuổi tác giữa bạn và đội.
Làm gì khi bị phản biện thẳng giữa cuộc họp?
Đây là khoảnh khắc nhiều người trẻ sợ nhất. Một anh nhân viên kỳ cựu cắt ngang: “Cách này hồi xưa bọn anh làm rồi, không ăn thua đâu.” Cả phòng im. Mọi con mắt đổ về bạn.
Đừng làm hai việc: đừng cãi để thắng, và đừng rút lui bỏ luôn quyết định của mình.
Hãy làm ba việc theo thứ tự:
- Ghi nhận thật lòng. “Cảm ơn anh, đúng là anh có trải nghiệm mà em chưa có.” Câu này hạ nhiệt cả phòng trong hai giây.
- Hỏi cho cụ thể. “Hồi đó mình làm trong điều kiện nào, và hỏng ở khâu nào ạ?” Nếu anh ấy có dữ liệu thật, bạn vừa học được một bài quý. Nếu không, cả phòng cũng tự thấy.
- Chốt lại quyền quyết định. “Em ghi nhận. Lần này mình vẫn chạy theo hướng đã chốt, nhưng em sẽ thêm phần kiểm tra ở khâu anh vừa nói. Hai tuần nữa mình rà lại số.”
Bạn vừa tôn trọng người ta, vừa không nhường ghế. Đó chính là điểm cân bằng mà một người làm sếp khi còn trẻ cần đứng vào — không ra oai, cũng không co lại.
Ở chương trình Làm Chủ Sự Tự Tin, bạn đứng dậy nói ngay tại lớp — trước một phòng toàn người lạ, trong đó nhiều người hơn bạn cả chục tuổi. Đi qua được khoảnh khắc đó rồi, cuộc họp sáng thứ Hai ở công ty bạn không còn là chuyện lớn nữa.
Xem thêm trên YouTube
Thích nội dung này? Trên kênh YouTube của Phạm Tiến Dũng còn nhiều video thực chiến về tự tin, nói trước đám đông và dẫn dắt đội nhóm. 👉 Xem và đăng ký kênh YouTube Phạm Tiến Dũng
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Nhân viên cũ lâu năm không phục sếp trẻ thì xử lý thế nào?
Đừng ép họ phục bằng chức danh, và cũng đừng né tránh họ. Hãy gặp riêng một buổi, hỏi thẳng: “Theo anh, phần nào trong cách em đang làm là chưa ổn?” — rồi nghe hết, không cãi. Sau đó chọn một điều họ nói mà bạn thấy đúng và sửa thật, có thông báo cho cả đội biết là do ai góp ý. Người lâu năm thường không chống bạn, họ chống cảm giác bị bỏ qua. Còn nếu sau vài lần vẫn công khai phá quyết định chung, đó là chuyện kỷ luật công việc, không còn là chuyện tuổi tác — và bạn phải xử lý đúng như với bất kỳ ai khác.
2. Làm sao để nhân viên lớn tuổi hơn tôn trọng một người sếp trẻ?
Bằng ba thứ, theo thứ tự: nắm số liệu công việc chắc hơn họ, hỏi ý kiến họ một cách thật lòng trước khi chốt, và giữ đúng mọi điều mình đã hứa. Tôn trọng không đến từ chức danh hay tuổi tác, nó đến từ số lần bạn nói và làm khớp nhau.
3. Sếp trẻ nên thể hiện quyền lực hay khiêm tốn?
Không chọn một trong hai. Hãy khiêm tốn với con người và dứt khoát với công việc. Nghe hết ý kiến, ghi nhận thật lòng — nhưng khi chốt thì chốt rõ ai làm gì, xong khi nào. Sai lầm phổ biến là gồng lên tỏ ra quyền lực, vì đội nhận ra ngay bạn đang diễn.
4. Tôi tự ti vì ít kinh nghiệm, nên bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ việc tách hai thứ đang bị gộp: “chưa biết” và “không xứng đáng”. Chưa biết thì hỏi và học, giải quyết được trong vài tuần. Không xứng đáng là một niềm tin sai — và niềm tin sai cần được sửa bằng trải nghiệm thành công nhỏ lặp lại, chứ không phải bằng cách chờ đủ tuổi.
Đọc thêm trong cụm “Lãnh đạo & đội nhóm”:
– Làm thế nào để tự tin làm lãnh đạo
– Làm sao để truyền lửa cho đội nhóm
– Tự tin là kỹ năng hay bẩm sinh? (bài nền tảng)
Câu hỏi cho bạn: Năm năm nữa, người trong đội bạn hôm nay sẽ kể về bạn bằng câu gì — “sếp trẻ nhưng chắc”, hay “cậu bé được cất nhắc”? Câu đó bắt đầu được viết ở cuộc họp gần nhất mà bạn đã né.
